DE CULTUUR ERACHTER
De Thaise geschiedenis en overtuigingen achter Siam Niramit
De ware geschiedenis en boeddhistische kosmologie die Siam Niramit tot leven brengt — Lanna en Ayutthaya, de drie werelden van de Traiphum, en de belangrijkste festivals van Thailand.
Bekijk Siam Niramit-data op GetYourGuide ↗Lanna, het koninkrijk van het noorden
Het Lanna-koninkrijk werd aan het einde van de 13e eeuw gesticht als een Tai-staat die Noord-Thailand regeerde, met de hoofdstad die uiteindelijk in 1296 in Chiang Mai werd gevestigd, nadat het verder naar het noorden in Chiang Rai was begonnen. Het bereikte zijn hoogtepunt onder koning Tilokaraj in het midden van de 15e eeuw, voordat eeuwenlange druk van Ayutthaya in het zuiden en later de Birmese expansie de onafhankelijkheid geleidelijk uitholden. Lanna ontwikkelde een eigen schrift, dialect en tempelarchitectuur die verschillen van Centraal-Thailand — sporen daarvan bepalen nog steeds de cultuur van Chiang Mai, en waar de openingsscène met de tempel in de show naar verwijst zonder de geschiedenis in detail uit te leggen.
Ayutthaya, het koninkrijk op het water
Ayutthaya kwam op in de jaren 1350 en groeide uit tot een van de grote handelsmachten van Zuidoost-Azië. De door kanalen doorkruiste hoofdstad herbergde Portugese, Nederlandse, Perzische, Japanse en Chinese kooplieden, totdat Birmese troepen de stad in 1767 verwoestten en daarmee meer dan vier eeuwen heerschappij beëindigden. De rijkdom van het koninkrijk kwam voort uit de rijstvlakten en de rivierhandel — beide komen terug in de Ayutthaya-sequentie van de show met kanalen, rijstvelden en een koninklijke barkprocessie. Barkprocessies zijn tot op de dag van vandaag een echte Thaise koninklijke traditie die nog steeds bij ceremoniële gelegenheden wordt uitgevoerd, meer dan tweeëneenhalve eeuw nadat Ayutthaya zelf ten onder ging aan een invasie.
Traiphum — de drie werelden van Thailand
De Thaise boeddhistische kosmologie verdeelt het universum al eeuwenlang in drie werelden, het beroemdst vastgelegd in de Traiphum, een tekst die traditioneel wordt toegeschreven aan een 14e-eeuwse Siamese koning en wordt beschouwd als een van de oudste overgeleverde werken uit de Thaise literatuur. Het beschrijft rijken van verlies en lijden, de mensenwereld, en opeenvolgende hemelen daarboven, allemaal gerangschikt rond een kosmische berg in het centrum van het bestaan. Het tweede bedrijf van Siam Niramit comprimeert deze uitgestrekte kosmologie tot drie haltes — de hel, een mythisch woud en de hemel — als een theatrale verkorting van een geloofssysteem dat nog steeds wordt gerefereerd in Thaise tempelkunst en de populaire religieuze praktijk.
Kinnaree, naga en de wezens tussen de werelden
In het traditionele Thaise geloof ligt het mythische Himmapan-woud op de grens tussen de menselijke en goddelijke wereld — de thuisbasis van hybride wezens zoals de kinnaree, half vrouw, half vogel, naast naga-slangen en garuda, de mythische vogel-mens die als rijdier dient voor bepaalde godheden. Deze figuren duiken voortdurend op in Thais tempelsnijwerk, muurschilderingen en klassieke dans — niet alleen op het podium van Siam Niramit. Ze hier herkennen is dus ook buiten het theater zelf nuttig: het zijn enkele van de meest voorkomende motieven waarmee je tempels en paleizen elders tijdens een reis door Thailand versierd ziet.
Songkran, Phi Ta Khon en Loy Krathong
De slotact van de show put uit drie echte, nog altijd gevierde festivals. Songkran, half april, is het traditionele nieuwjaar van Thailand en omvat historisch gezien tempelbezoeken en het zegenen van ouderen met water, vóór zijn moderne reputatie als een meerdaagse waterslag door het hele land. Phi Ta Khon, in de provincie Loei, is een processie met spookmaskers die verbonden is met een boeddhistisch verhaal over een vorig leven van de Boeddha, waarbij geesten zich naar verluidt bij de festiviteiten voegden. Loy Krathong, op de vollemaansnacht van de twaalfde maanmaand, houdt in dat men kleine versierde vaartuigjes laat drijven om de watergodin te eren en vergeving te vragen voor het vervuilen van rivieren en kanalen.
Waarom deze context ter plaatse in Thailand nog steeds van belang is
Dit zijn geen museumstukken die beperkt blijven tot een podium — Songkran en Loy Krathong worden nog steeds elk jaar door het hele land gevierd, en Phi Ta Khon trekt elke zomer nog altijd massa's naar Loei voor de eigen festiviteiten. Door Siam Niramit te bekijken met zelfs maar een ruw idee van wat elk festival werkelijk betekent, verandert de finale van een mooi schouwspel in iets dat dichter bij een oprechte introductie ligt van de gebruiken die je elders tijdens een reis door Thailand echt kunt tegenkomen, vooral als je bezoek samenvalt met een van deze data op de Thaise kalender.